Filozofia jest dla dziewczyn

Od wielkich kryzysów z poprzedniego odcinka naszego podcastu przechodzimy do pomniejszych trudności i uciążliwości, którymi na co dzień usłane jest nasze życie. To one czepiają się nas nieustannie, niczym rzepy psiego ogona, potrafią doprowadzić do rozpaczy, podkopać nasze siły do dalszego trwania i poczucie sensu. Obwołujemy więc miniony właśnie grudzień miesiącem trudności, bo to czas, kiedy wszyscy gonią jak szaleni ku Świętom i strasznie się spinają, a niektórzy potem spinają się też strasznie samym świętowaniem. Naszymi towarzyszami w tej (najeżonej trudnościami) podróży jest smutas Sören Kierkegaa...

W tym odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” analizujemy modne ostatnio słowo w dyskursie publicznym i prywatnych rozmowach – kryzys. Może być egzystencjalny, psychiczny, klimatyczny, polityczny, zdrowotny, gospodarczy. Razem z dr Katarzyną Kasią zastanawiamy się, czy filozofia może być odpowiedzią na kryzys. Niektórzy mówią, że filozofia jest córką kryzysu, inne, że jego matką, w każdym razie filozofia bardzo dobrze pokazuje ambiwalencję zawartą w samym pojęciu „kryzys”, jeżeli myślimy o nim jako o stanie zakłócenia, nieciągłości, czy o sytuacji, która nie jest komfortowa materialnie czy psychicznie. Bywa też szansą na nowe otwarcie, każe...

Samotnicy i Samotniczki! W dzisiejszym odcinku pochylimy się (mgr Sańczuk z dr Kasią) nad „epidemią naszych czasów”, jak mówi się o samotności. Nietrudno o poczucie izolacji i oddzielenia w dobie szybkich randek z Tindera, zagubienia w sieci, zatomizowanego, podzielonego na frakcje oraz plemiona świata. My jednak oglądamy samotność z wielu stron. Zarówno z tych mrocznych, związanych z wykluczeniem, opuszczeniem czy niezrozumieniem, które potrafi uczynić nas samotnymi nawet w związku, ale też z tych pozytywnych, w których samotność z wyboru pozwala usłyszeć siebie, tworzyć czy odpocząć od zgiełku świata. Dyskutujemy np. z egzysten...

W podcaście „Filozofia jest dla dziewczyn” Anna Sańczuk i Katarzyna Kasia rozmawiają o tym, jak budować wspólnoty w skrajnie podzielonym społeczeństwie. Gdy stare mity założycielskie przestają działać, a nie wszyscy chcemy jednoczyć się wobec wyznaczonego wroga, co może mieć potencjał integracyjny? Zaglądamy do klasycznego dzieła antropologa i filozofa René Girarda „Kozioł ofiarny”, a także po dzieła „Po człowieku” filozofki Rosi Braidotti oraz „Splatając na nowo to, co społeczne” socjologa i filozofa nauki Bruno Latoura, który zarysował wyjście poza antropocentryczną wizję wspólnoty. Wszystko, co istnieje, jest już ze sobą p...

„O ile śmierć jest obowiązkowa, to starość jest przywilejem” – mówi Katarzyna Kasia. W drugim odcinku 4. serii „Filozofii dla dziewczyn” poruszamy kolejny radosny temat, rozmawiając z dr Katarzyną o tym, co prędzej czy później spotka tych z nas, którzy dożyją, a mianowicie – o starości. Jak się do niej przygotować i jak się w niej odnaleźć? Jak widzieli ją starożytni filozofowie: Platon, Arytstoteles, Sokrates, a jak renesansowy filozof z Anglii Francis Bacon w swoich błyskotliwych „Esejach” (w których według nas przewidział zaistnienie centrów aktywizacji międzypokoleniowej!)? Zaglądamy na aktualną wystawę festiwalu „Warszawa w budo...

Co filozofowie myślą o śmierci? Czwarty sezon rozmówek dziewczyńsko-filozoficznych o życiu zaczynamy od rozmowy o szczególnej formie życia, jaką jest życie pozagrobowe. A to dlatego, że startujemy z nową serią podcastu pierwszego listopada, świętując Halloween i Dziady, przywołując duchy, wąchając chryzantemy i zapalając znicze. Idziemy więc ścieżką francuskiego filozofa Pierre’a Hadota, który traktował filozofię, jako ćwiczenie duchowe, m.in. przygotowanie do śmierci, przyglądamy się obyczajom i mitologiom związanym z żegnaniem zmarłych w różnych kulturach od Celtów i Słowian po starożytnych Greków. Tropimy pozagrobow...

W ostatnim odcinku trzeciego sezonu podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” Anna Sańczuk i Katarzyna Kasia wyruszają w podróż ku domowi, szukając swojego miejsca, stabilnej przystani w rozchybotanym świecie migracji, wojen, nomadyzmu, także tego emocjonalnego. Inspiracją okazało się dla nas hasło tegorocznej edycji Festiwalu Sztuki Efemerycznej KONTEKSTY w Sokołowsku: „Homecoming”. Zastanawiamy się nad tym, czym jest w filozofii kwestia domu – co w filozofii oznacza udomowienie i oswojenie myśli. Rozmawiamy o przynależności do pewnych miejsc i historii, o stabilnych miejscach zakorzenienia w życiu, o tęsknocie za domem, ale też o domach, które można zostawić, by zacz...

Tym razem odlatujemy w kosmos – Anna Sańczuk wraz z Katarzyną Kasią, zainspirowały się Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim i starożytnymi greckimi mędrcami, którzy wymyślili nam to działające na wyobraźnię słowo zanurzone w nieskończoności, tak odmiennej od tego, czego zwykle doświadczamy (czyli głównie różnych form skończoności). Nucimy jak Moby „We are all made of stars” i przywołujemy patrona polskiej fantastyki Janusza Zajdla i mądre książki: „Jak zobaczyć świat” Nicholasa Mirzoeffa oraz piękny „Dom Oriona” Julii Fiedorczuk, w którym wszystko – ludzie, minerały, zwierzęta, natura, g...

Zatroskane o stan demokracji liberalnej w otaczającym nas faszyzującym się świecie,  rozmawiamy w tym odcinku właśnie o demokracji (władzy ludu) - jej permanentnym kryzysie oraz o tym, czy da się ją ocalić, poprawić, a może zastąpić czymś lepszym. Rozmawiamy, a właściwie doktora filozofii Katarzyna Kasia mądrze prawi i wykłada, a ja, jako zaledwie magistra historii sztuki, słucham grzecznie, wątpiąc. W ramach analizy tego „kiepskiego ustroju, ale najlepszego, jaki udało nam się wymyśleć”, jak miał powiedzieć Abraham Lincoln (a co bezmyślnie powtarzamy), cofamy się do kolebki naszej cywilizacji...

Wraz z dr Katarzyną Kasią rozmawiamy dziś o odpoczynku oraz pracy, bo działając intensywnie na wielu frontach kultury, poczułyśmy zmęczenie. Zastanawiamy się, czy filozofowie w ogóle potrafią odpoczywać oraz przyglądamy się trudnościom z odpoczynkiem w naszej kulturze zakręcenia, ale i w zderzeniu z schopenhauerowską wizją świata jako woli (i przedstawienia). Woli życia, naturalnego pędu do rozwoju zawartego w każdej żywej istocie. Nie mamy wątpliwości, że zwierzę-człowiek robi jednak za dużo naraz i dobrze jest umieć czasem wyjść z biegu zdarzeń, by zobaczyć swoją sytuację i swoje powołanie, czyli j...

W tym odcinku Katarzyna Kasia i Anna Sańczuk obserwują bój umiaru z przesytem. Przyglądają się kondycji współczesnego człowieka zawieszonego nieustannie między brakiem a nadmiarem. Wychodzą z peerelowskiego dzieciństwa obfitującego głównie w ocet na półkach i kolejki po zimowe buty, by wkroczyć we współczesny kapitalizm z jego rozszalałym konsumpcjonizmem i przeżarciem (gdy tymczasem druga połowa ludzkości nadal umiera z głodu i braku). Zapraszają też do dyskusji stałych towarzyszy: od Platona i Deotymy z Mantinei, przez starożytnego hipsterskiego minimalistę na rzymskim tronie – Marka Aureliusza, aż po naszego współcz...

Róbmy wojnę, nie pokój. To brzmi jak najbardziej adekwatne hasło współczesności. Wojna wciąż wraca jako nieusuwalna (chyba) potrzeba gatunku ludzkiego i nie jest łatwo z tym żyć dzieciom kilkudziesięciu lat pokoju. A co filozofia na to? Otóż filozofowie od początku mówili, że wojna jest w nas, to my jesteśmy wojną. Przyglądamy się nurtom filozofii harmonii i filozofii opartej na myśleniu dialektycznym. Opowiadamy o jesiennej wyprawie do wojennego Kijowa, o tym, jak się oddzielamy od wojny, żeby tego boleśnie nie przeżywać. Znowu wpada nasz drogi, mądry Erazm z Rotterdamu („Pochwała...

W tym odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” tematem będzie prawda. Według Katarzyny Kasi, „prawda ma przerąbane”, ale i tak pochylamy się nad nią i szukamy filozoficznych ścieżek do prawdy prawdziwej w świecie fejków i ściem. Odwiedzają nas w tym odcinku, m.in.: Platon i jego triada Dobro-Piękno-Prawda, Erazm z Rotterdamu z „Pochwałą głupoty”, Fryderyk Nietzsche, który mówi, że „nie ma faktów, są tylko interpretacje”, oraz Alfred Tarski ze szkoły lwowsko-warszawskiej, który opowiada o prawdzie wyrażanej w języku. Prawda nas wyzwoli, ale to nie znaczy, że nie będzie bolało.

Prowadzony w duecie podcast „Filozofia jest dla dziewczyn” Anny Sańczuk i dr Katarzyny Kasi powraca z trzecim sezonem rozmów o życiu z filozofią w tle. Bohaterką tego odcinka jest Maria Jadwiga Ossowska – obdarzona ostrym jak brzytwa umysłem etyczka i światowa pionierka teorii moralności, przyjaciółka Bertranda Russella, autorka „Podstaw nauki o moralności” i „Wzoru obywatela w ustroju demokratycznym”. Jedna z pierwszych filozofek, która tak mocno zaistniała w ściśle męskim gronie akademików, zamiast spełnić się jako pani domu o idealnych manierach, do czego szykowała ją ziemiańska rodzina, zbuntowała się i została naukowczynią...

W finałowym odcinku drugiej serii podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” razem z doktoressą Katarzyną Kasią oddajemy cześć rozumowi. Czy współczesny świat postradał rozsądek, rozum śpi, a wokół rodzą się demony? Czy rozum jest rzeczywiście osnową naszego świata (kłania się Hegel) i czy w ogóle jest dla nas dziś jeszcze atrakcyjny, a może też nasz czas, to – jak mówi buddyzm – kali juga, ciemny wiek, kiedy chaos i ciemności zasłaniają dostęp do światła rozumu, co potwierdzają choćby polityczne wybory ludzkości? Zaglądamy do starożytnej Grecji, gdzie wita nas kosmiczny rozum, który pilnuje grani...

Jako dziewczyny na drodze nieustannej emancypacji, my, czyli Anna Sańczuk i dr Katarzyna Kasia, rozprawiamy o wyzwoleniu od schematów, narzuconych ról, własnych ograniczeń – i o tym, jak miałaby wyglądać modelowa „filozofia emancypacji”. Doktoressa uważa, że cała filozofia w dużym stopniu jest właśnie o emancypacji, będąc szkołą myślenia wychodzącą poza obowiązujący kontekst, idącą pod prąd i poza strefę komfortu. Emancypacja to pozwolenie sobie na własny namysł i konsekwencje tego namysłu. Każe nie przyjmować grzecznie tego, co nam narzucają, lecz próbować odnaleźć satysfakcjonując...

W tym odcinku „Filozofia jest dla dziewczyn” przytulamy smutek. Anna Sańczuk, jako osoba smutna z urodzenia, z upodobaniem nurza się w melancholii, a Katarzyna Kasia uparcie powtarza za Immanuelem Kantem (a ten poniekąd za Markiem Aureliuszem), że smutek jest największym grzechem filozofa, bo zatruwa duszę. Troszkę się spieramy, ale badamy też dzieje smutku w kulturze. Postulujemy potrzebę powołania zawodu „sadness managera”, który pozwalałyby nam sprawnie zarządzać smutkiem. Tak, by nas nie pochłonął, a zasilał wrażliwość, refleksyjność i bunt przeciwko bezmyślnej konsumpcji. Są z nami w tej smutno-śmiesznej podróży, m.in: Arystoteles, Fryderyk Nietsc...

Na święta przynosimy Państwu z dr. Katarzyną Kasią miłość, która jest pewnie w ścisłej topce tego, czego wszyscy pragniemy. Ale jest trudno pochwytna i przycupnęła gdzieś między metafizyką a fizjologią, filozofowie mają z nią problem i wolą o wojnie (wojna jest matką wszechrzeczy, jak mówił Heraklit) niż o miłości, zwłaszcza tej ludzkiej, nie boskiej. Dlatego ten odcinek nagrywamy z książką w dłoni i jest to napisana ze dwie dekady temu pozycja „Wszystko o miłości” bell hooks. Autorka daje tam intrygującą definicję miłości, która dla niej nie jest uczuciem, ale...

Nasz podcast powstaje w dialogu, postanowiłyśmy więc sięgnąć w tym odcinku do... filozofii dialogu (Józef Tischner nazwałby ją filozofią dramatu!) czym inaczej filozofii spotkania, w czym towarzyszą nam refleksje Emmanuela Lévinasa. Robimy to, by zbadać, czy prawdziwie autentyczne, pogłębione relacje z innymi są możliwie w czasach nieustannej pogoni i powierzchownego ślizgania się po powierzchni internetowych wpisów i like'ów. Bo przecież istotna relacja wymaga zatrzymania i skupienia na drugiej osobie, wymaga wsłuchania się w czyjeś doświadczenie, troskliwej obecności. Pytamy siebie i filozofów, gdzie zaczyna się prawdziwe spotkanie i czego d...

W tym odcinku udowadniamy, że tylko filozofia i dziewczyny uratują świat zmierzający ku zagładzie, przecież to jasne. Ale czy ekofeminizm to po prostu ekologia + feminizm? Czy to filozofia, narzędzie zmiany społecznej, a może ideologia? Rozmawiamy o tym, jak myślenie ekofeministyczne pozwoliłoby wyjść ludzkości poza opozycje i antagonizmy, poza patriarchalną narrację wiecznego konfliktu i podboju, poza binarność, poza męskie i żeńskie, poza ludzkie i nieludzkie. Czy możemy wymyślić świat, w którym rudy lisek, rzeka albo – niech będzie – cyborg zrównają się w prawach z człowiekiem? Czy strategie feministyczne, które...

W listopadowym odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” jako samozwańcze Mistrzynie Przemijania pochylamy się nad doświadczeniem, które jest nieodłącznym elementem naszego istnienia, ale może też samą istotą filozoficznych rozważań – rozmawiamy o utracie. Żyjąc, tracimy życie – i co możemy z tym zrobić? Jak się żegnać z ludźmi, rzeczami, możliwościami, sytuacjami, by mieć poczucie sensu? Co zyskujemy, tracąc? Dlaczego współczesna kultura tak bardzo odsuwa od siebie śmierć i przemijanie oraz co jej (nam) to robi? Przywołujemy Nietzschego, który tropił maski i złudzenia, którymi zasłaniamy przed sobą nagą egzystencję, cytujem...

W nagraniu otwierającym drugi sezon podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” sięgamy po najważniejszą dziewczynę polskiej filozofii, czyli Jolantę Brach-Czainę, piewczynię fenomenologii codzienności, klasyczną autorkę polskiego feminizmu. Zaglądamy w szczeliny istnienia, rozwarstwiamy błony umysłu i przyglądamy się rzeczywistości komponowanej przez naukowczynię. Jest więc o siekaniu warzyw, krzątactwie, miesiączkowaniu, porodzie i tabu kobiecej fizjologii w kulturze. O tym, że o ile męska narracja w filozofii jest o podporządkowywaniu świata, to narracja Brach-Czainy jest o jego porządkowaniu i troszczeniu się, by wciąż trwał. I o tym, że aby coś poznać, trzeba się najpierw...

W finałowym odcinku pierwszego sezonu podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” zajmujemy się sztuką. Temat okazuje się ważny dla prowadzących, dr Katarzyny Kasi, wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych, oraz Anny Sańczuk, historyczki sztuki z wykształcenia i miłośniczki sztuki z wyboru. Dr Kasia prezentuje przewrotną historię nieudanego małżeństwa sztuki i filozofii, których drogi skrzyżowały się już w starożytności, ale długo nie znalazły dla siebie własnej formuły, aż do narodzin estetyki na początku XIX wieku. Zaglądamy do kultowej „Historii estetyki” prof. Władysława Tatarkiewicza, sprawdzamy, czy...

To miał być bardzo śmieszny podcast o humorze, ale okazuje się, że humor to jest trudna i poważna sprawa. Choć kwestia humoru w filozofii to sprawa marginalna, właśnie dlatego jest ważna, bo jak mówi Katarzyna Kasia, w filozofii marginesy definiują środek. Rozmawiamy o tym, który z filozofów był najdowcipniejszy, czy ironia jest bliżej humoru, czy szyderstwa oraz czy polityczna poprawność zabija humor. Wspominamy najlepsze żarty Demostenesa i Platona, oraz zaginioną księgę „Poetyki” Arystotelesa dotyczącą śmiechu i przywołaną w „Imieniu róży” Umberta Eco. Granicą humoru jest cierpienie drugiego, dlatego śmiejmy się razem, a nie z kogoś...

Nuda ginie ze współczesnego świata, jak ciemność i cisza, tymczasem jest – jak twierdzili starożytni Grecy – absolutnym warunkiem wszelkiej kreatywności. Nuda to zjawisko ambiwalentne, z którego rodzą się rzeczy wspaniałe (Miguel de Unamuno: „Nuda jest źródłem życia, to znudzenie wynalazło gry i rozrywki, powieści i miłość”), ale i straszne, jak używki i zbrodnie (patrz: Raskolnikow). Z nudą wiąże się doświadczenie pustki egzystencjalnej i konfrontacji z przemijającym czasem (Heidegger). Nuda to doświadczenie graniczne, bo konfrontuje nas z własną skończonością. Nudząc się, stykasz się sama ze sobą i to jest najbardziej prze...

Wolność truskawki do owocowania vs. moja wolność do jej codziennego zrywania i doświadczania przyjemności jej zjedzenia. Albo wolność powstrzymania się od zerwania owocu, by rósł dalej zgodnie ze swoją naturą. Od tego zaczynamy nasze – Katarzyny Kasi i Anny Sańczuk – poszukiwanie drogi ku wolności widzianej z pozycji filozoficznych.

Rozmawiamy więc o „wolności do” i „wolności od”. O teorii Hegla, ducha historii, który przez dialektyczne starcia prowadzi ku postępowi i powszechnej wolności, wykorzystując do celu jednostki, i o wolności w „Drugiej płci” Simone de Beauvoir – w świetle emancypacji społeczności zniewol...

W czwartym odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” w duecie razem z doktoressą Katarzyną Kasią gonimy za szczęściem, bo kto nie chce być szczęśliwy? My chcemy, a filozofowie to już na pewno pragnęli znaleźć definicję szczęścia i niepodważalną nań receptę.

Mówimy więc o tym, że dla każdego co innego jest szczęściem, że trudno je zatrzymać i „mieć”, a filozofia zawsze starała się to ulotne poczucie równowagi i błogości utrwalić. Epikur mówił, że szczęście jest wtedy, kiedy cię nic nie boli. O szczęściu pisał Arystoteles i mówił o nim Sokrates. Dla...

W trzecim odcinku serii historyczka sztuki Anna Sańczuk i filozofka dr Katarzyna Kasia przyglądają się temu, co filozofia ma do powiedzenia o modzie, i rozmawiają też odrobinę o MET Gali.

Anna Sańczuk i filozofka dr Katarzyna Kasia w trzecim odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” rozmawiają o tym, że moda istnieje w konstelacji – to, co znajdujemy w przedmiotach, w obiektach, jest odzwierciedleniem pewnych szerszych trendów intelektualnych czy artystycznych. O tym, że jest z natury dialektyczna – ma nam pomóc wyrazić się, „być sobą” i jednocześnie „być jak wszyscy”. O tym, że moda to czysta filozofia jako konstrukt k...

Anna Sańczuk i dr Katarzyna Kasia rozmawiają m.in. o moszczeniu się we własnym ciele, o szukaniu odpowiedzi, jak żyć w ciele i czy jesteśmy ciałem czy jedynie mamy je na chwilę. Czemu filozofowie przejawiali nasiloną nieufność wobec ciała i co robić z faktem, że w ciało wpisany jest rozpad i skończoność?

W tym odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” spotykamy kilku kolegów, m.in. Parmenidesa, który twierdził, że „byt jest, a niebytu nie ma” (przy czym byt jest kulisty!), Zenona z Elei, Arystotelesa, Edmunda Husserla i Maksa Schelera. Zaś doktoressa Kasia...

Filozofia to szkoła myślenia, wątpienia, oglądania z wielu stron. Anna Sańczuk i Katarzyna Kasia rozmawiają o tym, dlaczego filozofia jest dziś potrzeba. Dlaczego głos dziewczyn i kobiet powinien być w filozofii słyszalny? Jak korzystać z zasobów historii filozofii? Czy może być narzędziem służącym codzienności? Kto jest dziś filozofem? Dlaczego nie ma lekcji filozofii w polskich przedszkolach i szkołach?